Залатая дзіда
Шрифт:
— Няхай будзе так, — кіўнуў галавою Стась.
— Хто паведаміць бацькам? — выдыхнуў Рыгор. Стась і Яша прамаўчалі. Яны стараліся не глядзець Рыгору ў вочы.
Рыгор нагнуўся і вырваў тры травінкі: дзве меншыя і адну большую. Заціснуўшы ў кулаку, ён працягнуў іх Стасю і Яшу.
— Хто выцягне меншую, той пойдзе да Мітрафанавых бацькоў. Згода?
— Згода, — адказаў Стась і выцягнуў з Рыгоравага кулака травінку.
— Меншая, — адзначыў Рыгор. Стась апусціў галаву.
— Прыйдзецца ісці.
Рыгор пераступіў з нагі на нагу.
— Яша,
— А! — як спрасонку, усклікнуў Яша і выцягнуў меншую травінку.
7
У дзверы Мітрафанавай кватэры пазваніў Стась. Ім адчыніла сухенькая бабулька ў сіняй спадніцы і кофце з вялікімі чырвонымі кветкамі.
— Добры дзень, — прывітаўся Стась і тут жа схамянуўся: "Не так я пачаў. Нядобрую навіну мы з Яшам нясем у гэтую кватэру".
— Добры дзень, — адказала бабуля, падазрона пазіраючы на хлопцаў.
"Цяпер людзі баязлівыя, нікому не вераць," — адзначыў пра сябе Стась і локцем штурхнуў Яшу: маўляў, давай, працягвай размову, падтрымай мяне.
Яша набраў у грудзі паветра і з шумам выдыхнуў яго:
— Мы разам з Мітрафанам ходзім на футбол, за адну каманду балеем.
— Мама, да нас Мітрафанавы сябры прыйшлі? Кліч іх сюды! — данёсся з залы прарэзлівы жаночы голас.
8
Зайшоўшы ў залу, Стась і Яша ўбачылі жанчыну гадоў сарака, якая сядзела ў інваліднай калясцы. Валасы ў яе былі сівыя, твар стомлены, пад вачыма — цёмныя кругі.
— Сядайце, хлопчыкі,— незвычайна ласкава запрасіла жанчына, паказаўшы на старэнькую канапу. — Я Мітрафанава мама. Нінай Іванаўнай мяне зваць.
Стась і Яша не селі, спыніліся каля дзвярэй. Акрамя канапы, у зале стаялі чатыры драўляныя крэслы, невялікі сервант з посудам, тэлевізар у кутку і бажніца, упрыгожаная штучнымі кветкамі і вышываным ручніком. За шклом серванта стаяў Мітрафанаў фотаздымак, на якім ягоныя вочы гарэлі, як дзве зорачкі, а твар свяціўся шчасцем.
"Беднавата тут жывуць. Нездарма Мітрафану так хацелася злавіць шчупачка", — прабегла ў Стася ў галаве.
— Мітрафанаў тата дома? — прагаварыў ён, каб толькі не маўчаць.
— Мітрафанаў бацька памёр, — паведаміла Ніна Іванаўна, а потым дадала: — Я кожны дзень малюся Богу, каб Мітрафан быў жывы і здаровы. Ён — мая надзея. Хлопчыкі, вы разам з Мітрафанам былі на возеры? Гляньце мне ў вочы! Ну!
Стась адчуў, што закружылася галава. Яму здалося, што ён ляціць, правальваецца ў бездань.
— Хлопчыкі, былі там? Хлопчыкі! — Ніна Іванаўна ўсклікнула, як тапелец, які просіць, каб яму дапамаглі.
Стась падняў галаву і зноў убачыў Мітрафанаў фотаздымак. Мітрафан усміхаўся яму, Стасю, і здалося, нават падміргнуў.
Стась павярнуўся і выскачыў з кватэры, ледзь не збіўшы з ног Мітрафанаву бабулю. На двары яго дагнаў Яша.
— Ты сказаў ім? — пацікавіўся Стась.
— Не
— І я не змог, — сказаў Стась.
9
Мінуў тыдзень. Рыгор, Стась і Яша сустрэліся на стадыёне "Дынама".
— Хлопцы, давайце заўтра з'ездзім на возера, — прапанаваў Рыгор.
Стась пакруціў галавою.
— Мяне туды ўжо не цягне.
— І мяне не цягне, — сказаў Яша.
— А мне, думаеце, хочацца? Прайшоў тыдзень, як загінуў Мітрафан. Пасядзім, успомнім яго. Ці, можа, не жадаеце?
Стась цяжка ўздыхнуў.
— Трэба паехаць.
— Калі трэба, значыць, трэба, — прагаварыў Яша.
10
На возеры, як і тыдзень назад, было ціха, спакойна. Спявалі птушкі, свежы ветрык прабягаў па ўскрайку леса.
Хлопцы прывезлі з сабою тры букеты кветак і паклалі ў варонку ад гранаты, туды, дзе загінуў Мітрафан. Затым паставілі палатку. Рыгор выбраў месца для палаткі непадалёку ад варонкі.
— Пераначуем каля Мітрафана, — сказаў ён. Стась і Яша яму не пярэчылі.
Рыгор працягнуў Стасю сапёрную рыдлёўку і тупнуў нагою, паказаўшы:
— Тут выкапаеш ямку для смецця.
Стась узяў рыдлёўку і пачаў капаць. Рыгор стаяў непадалёку, а Яша корпаўся каля палаткі.
— Хлопцы, я выкапаў лімонку! — Стась разгублена пазіраў на сяброў.
— Хлусіш, — не паверыў яму Яша.
— А ты падыдзі і паглядзі,— з'едліва прагаварыў Стась.
11
Лімонка ляжала на самым дне. Яе ўзяў Рыгор і перакінуў з рукі на руку.
— Хочаш сам узарвацца і нас узарваць? — узлаваўся Яша.
— Што будзем рабіць з лімонкай? — пацікавіўся ў Рыгора Стась.
Рыгор моўчкі паклаў гранату каля палаткі.
— Заўтра рыбы наглушым.
12
Ноч выдалася цёплая, лагодная. Асцярожна, каб не разбудзіць сяброў, Ён выпаўз з палаткі і намацаў левай рукою шорты, якія віселі на жардзінцы, а праваю ўзяў рабрыстую лімонку. Рука ўздрыгнула, далоня пакрылася ліпкім потам, у грудзях моцна застукала сэрца. У палатцы хтосьці з хлопцаў заварушыўся.
Ен сцяўся, прыслухоўваючыся, а потым падняў лімонку і паклаў яе ў кішэню шортаў. Рана-раненька, перад усходам сонца, паветра скалане выбух, і аднаго з тых хлопцаў, што бестурботна спяць у палатцы, не стане. Хтосьці загалосіць, хтосьці выцісне слязу, хтосьці пашкадуе, а Яму стане лягчэй. Жыццё не спыніцца, будзе ісці так, як і ішло. "На аднаго больш, на аднаго менш. Якая розніца для Зямлі, для Сусвету! Ад таго, што загіне адзін чалавек, Сусвет не пацерпіць", — падумаў Ён і… убачыў перад сабою Рыгора, які трымаў у руцэ ліхтарык.